Yapay zekâ nedir, ne değildir?
Kısaca
- Yapay zekâyı tek cümleyle tanımlamak
- Günlük hayattan en az beş yapay zekâ örneği saymak
- Yapay zekâ hakkındaki üç yaygın yanılgıyı tanımak
“Yapay zekâ” denince çoğumuzun aklına filmlerdeki konuşan robotlar gelir. Oysa yapay zekâ çoktan hayatımızda. Çoğu zaman adını bile koymadan her gün kullanıyoruz.
Tek cümlelik tanım
Yapay zekâ, normalde insan zekâsı gerektiren işleri yapabilen bilgisayar sistemlerinin genel adıdır. Görmek, konuşmak, çeviri yapmak, tahmin etmek, karar vermek gibi.
Bugünkü yapay zekâ sistemlerinin çoğu tek bir fikre dayanır: Bilgisayara kuralı yazmak yerine ona çok sayıda örnek gösterilir ve kuralı kendisinin bulması sağlanır. Bunun nasıl olduğunu Bir makine nasıl öğrenir? sayfasında elinle deneyebilirsin.
Zaten kullanıyorsun
Bugün bunlardan kaçını kullandın?
- Telefonun yüzünü tanıyıp kilidi açtı. Bir model yüzündeki noktalara bakıp senin olup olmadığına karar verdi.
- Klavye sıradaki kelimeyi önerdi. Küçük bir dil modeli, yazdıklarına bakıp devamını tahmin etti.
- Harita uygulaması trafiğe göre yol önerdi. Geçmiş yolculuklardan öğrenen bir model varış süreni tahmin etti.
- E-posta kutundaki istenmeyen postalar kendiliğinden ayrıldı. Bir model milyonlarca örnekten “spam” neye benzer öğrendi.
- Video uygulaması sana bir sonraki videoyu önerdi. Bir model neyi izlemeye devam edeceğini tahmin etti.
- Bir menüyü kameranla çevirdin. Bir model önce yazıyı okudu, sonra başka bir dile çevirdi.
Bunların hepsi yapay zekâ. Hiçbiri konuşan bir robot değil.
Ya sohbet modelleri?
Kasım 2022’de OpenAI, ChatGPT’yi herkesin kullanımına açtı. İlk kez milyonlarca insan bir yapay zekâyla gündelik dilde konuşabildi. Bugün benzer sohbet modelleri var: Anthropic’in Claude’u, Google’ın Gemini’si ve başkaları.
Bunlar da yukarıdaki örneklerle aynı aileden. Telefon klavyesindeki tahmin özelliğinin çok daha büyük ve çok daha yetenekli bir hâli. Nasıl çalıştıklarını Yapay zekâ nasıl konuşur? sayfasında adım adım anlatıyorum.
Üç yaygın yanılgı
1. “Yapay zekâ her şeyi bilir.” Bilmez. Bir sohbet modeli eğitildiği metinlerden öğrendiklerini bilir. Eğitiminden sonra olan olayları, internette arama yapmıyorsa, bilemez. Bilmediği bir şeyi de bazen bildiği bir şey kadar akıcı söyler. Buna dördüncü derste geleceğiz.
2. “Yapay zekâ bir insan gibi düşünür ve hisseder.” Akıcı konuşması böyle hissettirebilir. Ama bir sohbet modeli sıradaki kelimeyi tahmin eden bir sistemdir. Bunun bir tür “düşünmek” olup olmadığı hâlâ tartışılıyor. Bir şey kesin: Ne kadar sıcak konuşursa konuşsun, seni tanıyan bir arkadaş değildir. Bu tartışmayı Makineler düşünebilir mi? sayfasında bulabilirsin.
3. “Yapay zekâ tek bir şeydir.” Değildir. Yüz tanıyan model ile şiir yazan model tamamen farklı sistemlerdir. Biri resimlerle, öteki metinlerle eğitilmiştir. Bir işte çok iyi olan bir model, başka bir işte hiç işe yaramayabilir.
Akılda kalsın: Yapay zekâ, örneklerden öğrenerek insan zekâsı gerektiren işleri yapan bilgisayar sistemleridir. Zaten her gün kullanıyorsun. Sohbet modelleri bu ailenin en yeni ve en konuşkan üyesi.
Kendini dene
1. Aşağıdakilerden hangisi bir yapay zekâ örneğidir?
2. Bugünkü yapay zekâ sistemlerinin çoğu nasıl çalışmayı öğrenir?
3. Bir sohbet modeli neden her zaman güncel bilgi veremeyebilir?